ΜΟΥΣΙΚΗ: ΨΥΧΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΣΟ Ή ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ;

ΜΟΥΣΙΚΗ: ΨΥΧΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΣΟ Ή ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ;

Επιμέλεια άρθρου: Εμμανουηλία Βεκρή, φοιτήτρια Τμήματος Κοινωνιολογίας Σχολής Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κρήτης στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης στο Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Χανίων σε συνεργασία με τον ΕΟΠΑΕ.

Σε μια εποχή όπου οι νέοι έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με το άγχος, την απομόνωση, τις εξαρτήσεις και τη βία, η κοινωνία αναζητά νέους τρόπους πρόληψης και ενδυνάμωσης. Ανάμεσα στα πιο αποτελεσματικά εργαλεία που υπάρχουν όπως οι ομάδες αυτοβοήθειας, ποικίλα επιστημονικά εγχειρίδια και εκπαιδευτικά υλικά, παρεμβάσεις και άλλα, ξεχωριστή θέση κατέχει και η μουσική  μια παγκόσμια γλώσσα που δεν ψυχαγωγεί μόνο, αλλά θεραπεύει, ενώνει και προλαμβάνει ποικίλες αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.

Ιστορικά η μουσική αποτελεί βασικό κομμάτι της ανθρώπινης ζωής γενικότερα αλλά και της ελληνικής κοινωνίας μας σταθερά από το παρελθόν έως σήμερα. Οι άνθρωποι διαχρονικά χρησιμοποιούσαν την μουσική, μαζί με το θέατρο και άλλες μορφές τέχνης για ποικίλους λόγους όχι μόνο ψυχαγωγικά αλλά και τελετουργικά αποδίδοντας τιμές και ευγνωμοσύνη σε διάφορα συμβάντα. Ξεχωριστή θέση κατά την αρχαιότητα κατέχουν ο Θεός Απόλλωνας αλλά και οι Μούσες η ονομασία των οποίων προέρχεται από το ρήμα μάω-ώ που σημαίνει επινοώ, ψάχνω, ζητώ κάτι διανοητικά συνδέεται και με την σημασία της πρόληψης απέναντι στην εμφάνιση διαφόρων παθολογικών φαινομένων.

Ως εκ τούτου σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η επιστήμη δυναμικά επιβεβαιώνει ότι η δύναμη της μουσικής ξεπερνά την απλή καλλιτεχνική έκφραση. Η έρευνα της Hohmann (2017) μεταξύ πολλών μελετών επιβεβαιώνει ότι η μουσική μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη διαχείριση του άγχους, στη βελτίωση της ψυχικής υγείας και στην πρόληψη επιβλαβών συμπεριφορών για το άτομο.

Ιδιαίτερα στους νέους, η μουσική λειτουργεί ως ασφαλής τρόπος έκφρασης συναισθημάτων. Ένας έφηβος που νιώθει θυμό, μοναξιά ή ανασφάλεια, μέσα από τον ρυθμό, την μελωδία και τους στίχους ενός τραγουδιού, εκφράζεται, μοιράζεται τα συναισθήματά του αλλά και εκτονώνεται αφού η μουσική συμβάλει αποδεδειγμένα στη διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων και βιωμάτων.

΄Ετσι σε περιπτώσεις όπου άλλες παρεμβάσεις πρόληψης δεν αρκούν για το επιθυμητό αποτέλεσμα για κάποιους ανθρώπους, η μουσική και συγκεκριμένα η μουσικοθεραπεία επιδρά ευεργετικά στη ψυχολογία τους βοηθώντας τους να κατανοήσουν σημαντικά στοιχεία για τον εαυτό τους αλλά και να απεγκλωβιστούν με ασφάλεια από καταστάσεις όπως η κατάθλιψη, η επιθετικότητα ή η εξάρτηση.

Πιο συγκεκριμένα η μουσικοθεραπεία χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο σε δομές ψυχικής υγείας και σε προγράμματα απεξάρτησης. Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες όπως είναι αυτή του Silverman(2009), η μουσική βοηθά εξαρτημένα άτομα να αναπτύξουν κίνητρα, αυτοεκτίμηση, κοινωνικές δεξιότητες και καλύτερο έλεγχο των συναισθημάτων τους. Παράλληλα, βοηθάει στη μείωση του στρες και της απομόνωσης, στοιχεία που συχνά αποτελούν παράγοντες κινδύνου για επιστροφή στη χρήση ή αυτοκαταστροφικών πρακτικών.

Συμπληρωματικά όμως με τον θεραπευτικό χαρακτήρα της μουσικής, σημαντική η επίδραση της και στην πρόληψη αφού συμβάλλει επιτυχώς στη δημιουργία υγιών κοινοτήτων και σχέσεων. Οι μουσικές ομάδες, οι χορωδίες και τα αυτοσχέδια συγκροτήματα καλλιεργούν τη συνεργασία, την πειθαρχία και το αίσθημα του «ανήκειν». Ένα παιδί ή ένας ενήλικας, που συμμετέχει για παράδειγμα είτε ενεργά ως τραγουδοποιός, οργανοπαίχτης ή στιχουργός είτε παθητικά σαν ακροατής σε μια μουσική δραστηριότητα αισθάνεται ότι είναι μέρος μιας ομάδας, κουλτούρας, μαθαίνει να επικοινωνεί αλλά και να πιστεύει στον εαυτό του, αποκτώντας αυτοπεποίθηση και σιγουριά.

Βάσει των παραπάνω δεν είναι τυχαίο ότι η μουσική πλέον σε πάρα πολλές χώρες εντάσσεται ολοένα και σε περισσότερα κοινωνικά προγράμματα πρόληψης, όπως σε σχολεία, νοσοκομεία και κέντρα ψυχικής υγείας. Χαρακτηριστική η έκφραση της συγγραφέας Θεοδώρα Ψαλτοπούλου – Καμίνη όπου την περιγράφει, ως «ένα τρίτο δρόμο» πέρα από τη φαρμακευτική αγωγή και τη λεκτική ψυχοθεραπεία καθώς η μουσική επιτρέπει στο άτομο να εκφραστεί και να επανασυνδεθεί με τον εαυτό του και τους άλλους.

Εν κατακλείδι σε μια κοινωνία επομένως όπως στις μέρες μας όπου συχνά επενδύει περισσότερο στην καταστολή παρά στην πρόληψη, η μουσική μας υπενθυμίζει κάτι ουσιαστικό: ότι η θεραπεία και η προστασία του ανθρώπου μπορούν να ξεκινήσουν από την έκφραση, τη δημιουργία, τους ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς και την ανθρώπινη επαφή.

Σίγουρα η μουσική μπορεί να μην λύνει όλα τα κοινωνικά και προσωπικά προβλήματα. Μπορεί όμως να γίνει μια ισχυρή ασπίδα πρόληψης και απόλαυσης ιδιαίτερα για εκείνους τους ανθρώπους που αναζητούν φωνή, παρέα, κατανόηση και ελπίδα. Κι αυτός εν τέλει, μπορεί να είναι κι ο σημαντικότερος ρόλος της <<αφού μας βοηθά να ακούμε όχι μόνο την μελωδία και τους στίχους, αλλά και ο ένας τον άλλον>>.

Βιβλιογραφία